Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, është përpjekur të sigurojë vendet kandidate për në BE në Ballkanin Perëndimor, duke thënë se stabiliteti dhe prosperiteti i ardhshëm i kontinentit varet nga zgjerimi i bllokut.
Duke folur përpara një turneu në rajon, Costa u premtoi atyre se BE ishte e përkushtuar për të rinisur procesin e pranimit, i cili ka ngecur kohët e fundit, pjesërisht për shkak të hezitimit të shteteve anëtare.
Në një intervistë ekskluzive me Euronews, Costa u bëri thirrje gjithashtu vendeve kandidate të angazhohen për reforma.
Në zemër të misionit të tij në Ballkanin Perëndimor është nevoja që Brukseli të mos humbasë kontrollin strategjik mbi një rajon kyç.
“Pushtimi i Ukrainës nga Rusia ka përshpejtuar procesin e pranimit për Ukrainën dhe Moldavinë, kështu që nuk është e drejtë që vendet e Ballkanit Perëndimor të tejkalohen nga Ukraina dhe Moldavia, dhe kjo do t’i shtyjë ato të ecin më shpejt me reformat”, tha ai për Euronews në prag të turneut të tij diplomatik në gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor.
Ndalesa e parë e presidentit të Këshillit Evropian do të jetë Serbia, një vend që është zhytur në krizë politike prej disa muajsh.
Po atë ditë, Costa do të vizitojë edhe Bosnjë-Hercegovinën, përpara se të takohet me krerët e shteteve dhe qeverive të Malit të Zi dhe të Kosovës të mërkurën.
Të nesërmen ai do të vizitojë Maqedoninë e Veriut. Ndalesa e tij e fundit do të jetë më pas Shqipëria, ku do të marrë pjesë në samitin e Komunitetit Politik Evropian (EPC) të premten në Tiranë.
Siguria evropiane në qendër të shqetësimeve të BE-së
EPC është një forum ndërqeveritar i strategjisë politike që bashkon mbi dyzet vende evropiane, i cili u krijua në vitin 2022 pas pushtimit rus të Ukrainës.
Zgjerimi i BE-së në Ballkanin Perëndimor do të jetë në krye të axhendës së samitit për shkak të paqëndrueshmërisë në rritje në rajon.
Udhëheqësit e shteteve anëtare të BE-së kanë frikë se fuqitë e jashtme po krijojnë terren në një rajon që është pjesë integrale e Evropës.
“Nga ana e Këshillit Evropian, ekziston një konsensus i gjerë politik se zgjerimi është investimi më i rëndësishëm gjeopolitik që mund të bëhet për stabilitetin, paqen dhe prosperitetin e të gjithë Evropës, përfshirë vendet e Ballkanit Perëndimor”, tha Costa.
Presidenti i Këshillit Evropian vuri në dukje se “vendet e BE-së dhe Ballkanit Perëndimor ndajnë një vizion të përbashkët, pasi ato i përkasin familjes evropiane”.
“Kjo është arsyeja pse ne duhet të punojmë në mënyrë që ata të mund të bashkohen zyrtarisht me këtë familje, brenda Bashkimit Evropian”, shtoi ai.
Serbia, një vend kyç?
Kriza politike serbe është një burim shqetësimi si për BE-në ashtu edhe për NATO-n.
Presidenti serb Aleksandar Vuçiç ishte i vetmi udhëheqës nga një vend kandidat për në BE që mori pjesë në përkujtimet e Luftës së Dytë Botërore në Moskë më 9 maj. I vetmi udhëheqës i shtetit anëtar i pranishëm ishte kryeministri sllovak, Robert Fico.
Vuçiç dhe Fico thyen kështu bojkotin e festimeve të imponuara kundër Kremlinit nga vendet perëndimore.
Ngjashëm, Serbia nuk iu bashkua kurrë sanksioneve kundër Rusisë të vendosura nga BE pas pushtimit të Ukrainës.
Për shumë serbë, vendi i tyre, i cili në atë kohë ishte pjesë e Jugosllavisë, i është borxhli Bashkimit Sovjetik për çlirimin e tij nga Ushtria e Kuqe në vitin 1945.
Prania e Vuçiçit në festimet e Moskës nuk ishte domosdoshmërisht një shenjë e mbështetjes së tij për kauzën e Kremlinit në luftën e tij në Ukrainë.
Qeveria e Presidentit Vuçiç është tronditur nga muaj të tërë demonstratash në Beograd dhe qytete të tjera në të gjithë vendin.
Protestuesit akuzojnë regjimin e tij për korrupsion dhe për kufizimin e lirive politike dhe të medias.
Javën e kaluar, Parlamenti Europian mbrojti kauzën e studentëve demonstrues në Serbi.
Në Strasburg, politikanët e BE-së miratuan me shumicë të madhe një raport jo-detyrues mbi Serbinë të hartuar nga socialisti kroat Tonino Picula.
Për eurodeputetët, pavarësisht njëfarë progresi ekonomik, Beogradi ende ka mangësi në aspektin e dialogut të brendshëm politik, sundimit të ligjit dhe luftës kundër korrupsionit.
Gjatë një takimi pune me Presidenten e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen muajin e kaluar, Vuçiç “ishte shumë i qartë për formimin e një qeverie të re dhe për miratimin e tre reformave thelbësore: ligji zgjedhor, liria e shtypit dhe lufta kundër korrupsionit”, tha Costa.
Presidenti i Këshillit Evropian theksoi se “zgjerimi është para së gjithash një proces reformash të brendshme”.
Duke komentuar mbi praninë e Vuçiçit në Moskë dhe tensionet politike në Serbi, Costa tha se një nga kushtet për anëtarësim ishte politika e jashtme e përbashkët midis BE-së dhe shteteve anëtare të ardhshme.
Megjithatë, ai shtoi: “Më 9 maj në Moskë, ne festuam një ngjarje të së kaluarës. E ardhmja e Serbisë është në Evropë”.
Cili është afati kohor për anëtarësim në BE?
Institucionet evropiane shpesh e kanë treguar vitin 2030 si datën e synuar për pranimet e para në BE, veçanërisht ato të Shqipërisë, Malit të Zi dhe Serbisë.
Megjithatë, Brukseli tani po flet vetëm për Shqipërinë dhe Malin e Zi.
“Nuk kam një datë të caktuar. Pse në vitin 2030? Dhe pse jo më parë? Anëtarësimi është një proces i bazuar në meritë. Nëse vendet i kryejnë reformat, ato mund të anëtarësohen edhe para vitit 2030”, tha Costa.
“Por janë pikërisht meritat që mund të ndryshojnë. Shqipëria dhe Mali i Zi janë qartësisht më të përparuar se vendet e tjera”.
Megjithatë, lufta e Rusisë në Ukrainë ka çuar në një ringjallje të tensioneve në Ballkanin Perëndimor, veçanërisht në lidhje me tensionet në Bosnjë dhe midis Serbisë dhe Kosovës.
“Nuk njoh asnjë nxitje më të mirë për të kapërcyer konfliktet që janë ende të hapura sesa kjo mundësi ndoshta unike, që është anëtarësimi në Bashkimin Evropian. Është kushti më i mirë për t’u ofruar vendeve të Ballkanit Perëndimor një mundësi për prosperitet që do të ishte e vështirë ta gjenin diku tjetër”, tha Costa.
Sipas sondazheve të shumta të opinionit publik, shumica e serbëve kanë humbur interesin për BE-në për shkak të hezitimit të bllokut për zgjerimin.
“Gjëja më e rëndësishme është të kuptojmë kuptimin e Bashkimit Evropian. Javën e kaluar, festuam 75-vjetorin e Deklaratës së Schumann-it, hapi i parë drejt Bashkimit të sotëm”, vuri në dukje Costa.
“Ajo që e ndërtoi vërtet BE-në ishte vullneti për të kapërcyer plagët e historisë”, përfundoi ai.
