Sipas një studimi të ri, vaktet e ushqimit të shëndetshme dhe miqësore në mjedisin shkollor, mund të luajnë një rol të madh në përballimin e urisë, parandalimin e sëmundjeve dhe uljen e ndotjes klimatike.
Shkencëtarët në University College London (UCL) vlerësojnë se dhënia e një vakti të shëndetshëm dhe të qëndrueshëm në shkollë për çdo fëmijë deri në vitin 2030 do të zvogëlonte kequshqyerjen globale me pothuajse një të katërtën, do të parandalonte më shumë se një milion vdekje në vit nga sëmundjet që lidhen me dietën dhe do të përgjysmonte ndikimin mjedisor të dietave.
Studimi i modelimit sugjeron që vaktet universale shkollore mund të ulin numrin e njerëzve që nuk marrin vitamina të mjaftueshme me rreth 120 milionë.
“Modelimi ynë tregon se ushqimet e shëndetshme dhe të qëndrueshme në shkollë mund të gjenerojnë përfitime të konsiderueshme shëndetësore dhe mjedisore në çdo rajon të botës”, tha në një deklaratë Marco Springmann, autori përkatës i studimit dhe udhëheqës i modelimit për Konsorciumin e Kërkimit në Institutin për Shëndetin Global të UCL-së.
“Provat janë të qarta: investimi në ushqimet shkollore është efektiv dhe ekonomikisht i shëndoshë”.
Studiuesit përdorën modele kompjuterike për të krahasuar mbulimin e sotëm të vakteve shkollore me një skenar të ardhshëm në të cilin të gjithë fëmijët marrin të paktën një vakt shkollor në ditë.
Pastaj ata vlerësuan se si ndryshimet në dietë do të ndikonin në të ushqyerit, shëndetin afatgjatë, emetimet e gazrave serrë, përdorimin e tokës dhe përdorimin e ujit, dhe krahasuan kostot e ofrimit të vakteve me kursimet nga shëndeti i përmirësuar dhe dëmet më të ulëta klimatike.
Studimi zbuloi se zgjerimi i mbulimit me vakte shkollore nga niveli aktual prej rreth një në pesë fëmijë në të gjithë fëmijët në mbarë botën mund të zvogëlojë prevalencën e përgjithshme të kequshqyerjes me rreth 24 përqind.
Përfitimet mjedisore vareshin nga ajo që shërbehej. Kur vaktet shkollore ndiqnin rekomandimet për dieta të shëndetshme dhe të qëndrueshme, me më shumë perime dhe më pak mish dhe produkte qumështi, dhe kur mbeturinat ushqimore u zvogëluan, ndikimet mjedisore të lidhura me ushqimin u zvogëluan me rreth gjysmën.
Studimi shqyrtoi gjithashtu kostot. Rritja e mbulimit të vakteve shkollore do të kërkonte shpenzime shtesë të barabarta me rreth 0.1 përqind të të ardhurave kombëtare në vendet me të ardhura të larta dhe deri në 1 përqind në vendet me të ardhura të ulëta.
Megjithatë, u zbulua se uljet e kostove të kujdesit shëndetësor dhe dëmet që lidhen me klimën kompensuan pjesën më të madhe të atij investimi.
Programet e ushqimit në shkollë ushqejnë tashmë rreth 466 milionë fëmijë çdo ditë, që përfaqësojnë afërsisht 70 përqind të sistemit global të ushqimit publik.
Autorët e studimit paralajmërojnë se arritja e mbulimit universal me ushqim në shkollë do të kërkojë angazhim dhe financim të qëndrueshëm politik, veçanërisht në vendet me të ardhura të ulëta ku më pak se një në dhjetë fëmijë aktualisht marrin një ushqim në shkollë.
Studiuesit e përfshirë në koleksionin më të gjerë kërkimor argumentojnë se vaktet shkollore duhet të shihen si pjesë e një strategjie më të gjerë të sistemit ushqimor, e mbështetur nga gatimi i pastër, zvogëlimi i mbeturinave ushqimore dhe edukimi ushqimor që lidh fëmijët me familjet dhe komunitetet.
“Vaktet shkollore nuk janë vetëm një program ushqyerjeje – ato janë një levë e fuqishme për transformimin e sistemeve ushqimore. Kur vaktet janë të shëndetshme, të qëndrueshme dhe të lidhura me edukimin ushqimor, ato përmirësojnë mirëqenien e fëmijëve sot dhe nxisin zakone të qëndrueshme afatgjata, ndërkohë që ndihmojnë vendet të mbrojnë biodiversitetin, të ulin emetimet dhe të ndërtojnë komunitete elastike”, tha Silvia Pastorino, udhëheqëse e dietave dhe shëndetit planetar për Konsorciumin e Kërkimit për Shëndetin dhe Ushqyerjen në Shkolla dhe studiuese në Shkollën e Higjienës dhe Mjekësisë Tropikale të Londrës (LSHTM).
Sipas një raporti nga Sondazhi Global i Programeve të Ushqimit në Shkollë i vitit 2024, 63 përqind e fëmijëve në moshë shkollore fillore në Evropë ushqeheshin me ushqim në shkollë, ndërsa 27 përqind e fëmijëve në moshë shkollore të mesme në kontinent ushqeheshin me ushqim në shkollë.
Studimi u krye nga Konsorciumi i Kërkimit për Shëndetin dhe Ushqyerjen në Shkollë, një iniciativë e pavarur e lidhur me Koalicionin e Vakteve në Shkollë , të udhëhequr nga Franca dhe Finlanda.
Koalicioni u formua në vitin 2021, pasi më shumë se 100 vende u zotuan të siguronin një vakt të shëndetshëm shkollor për çdo fëmijë deri në vitin 2030.
Konsorciumi i kërkimit po zhvillon tani një “Mjete për Vaktet Shkollore Miqësore ndaj Planetit” për të ndihmuar vendet të vlerësojnë kostot, ndikimet mjedisore dhe përfitimet shëndetësore të kalimit në modele të qëndrueshme të vakteve shkollore.
I krijuar bashkë me partnerë në Kenia dhe Ruandë, rezultatet e para priten në pranverën e vitit 2026, sipas një deklarate nga University College London.
