Editorial i ILC / StormKosova
A DO T’I LEJOJMË EDHE APELIT QË TË NDIKOJNË FAKTORËT KUNDËR UÇK-së?
Më 16 shtator 2026, Hashim Thaçi u dënua me 25 vjet burgim, Jakup Krasniqi me 25, Kadri Veseli me 18 dhe Rexhep Selimi me 13 — 81 vjet gjithsej në shkallën e parë. I njëjti trup gjykues i shpalli të pafajshëm për akuzat për krime kundër njerëzimit, por fajtorë për katër kategori krimesh lufte. SCP KS
Tash dëgjojmë gjithandej një fjali që rrezikon të bëhet qetësues kolektiv: “Apeli do ta rrëzojë.” Po sikur problemi të mos jetë kaq i thjeshtë?
Kosova nuk duhet ta presë Apelin me bindjen se një panel tjetër gjyqtarësh do ta korrigjojë automatikisht atë që një pjesë e madhe e opinionit shqiptar e konsideron aktgjykim thellësisht të diskutueshëm. Rregullat e Speciales i japin Apelit kompetencë ta konfirmojë, ndryshojë ose rrëzojë aktgjykimin, madje në rrethana të caktuara edhe ta kthejë çështjen për rigjykim. Asnjëri prej këtyre rezultateve nuk është i paracaktuar. SCP KS
Prandaj pyetja jonë nuk është vetëm: çfarë do të bëjë Apeli?
Pyetja është: në çfarë mjedisi do ta bëjë?
Ne kemi të drejtë ta shohim këtë proces edhe përtej mureve të sallës së gjyqit. Drejtësia ndërkombëtare nuk zhvillohet jashtë historisë, diplomacisë, interesave shtetërore, luftës së narrativave dhe raporteve të fuqisë. Por pikërisht sepse pretendimet për ndikim politik, financiar apo shtetëror janë jashtëzakonisht serioze, ato duhet të dokumentohen dhe ekspozohen me prova — jo vetëm të shpallen.
Dhe këtu Kosova ka arsye historike të jetë vigjilente.
Lufta e viteve 1998–1999 nuk ishte një histori pa agresor, pa aparat shtetëror dhe pa viktima shqiptare. Vetë Tribunali i Hagës për ish-Jugosllavinë konstatoi se forcat e RFJ-së dhe Serbisë zhvilluan një fushatë dhune ndaj popullatës civile shqiptare të Kosovës, me dëbime të dhunshme, vrasje, shkatërrim pronash dhe krime të tjera. Apeli i ICTY-së la në fuqi dënime ndaj zyrtarëve të lartë politikë, ushtarakë e policorë të Serbisë dhe RFJ-së për krimet në Kosovë. ICTY
Kjo pjesë e historisë nuk mund të zhduket kur diskutohet UÇK-ja.
Edhe Trupi Gjykues që dënoi katër ish-udhëheqësit deklaroi shprehimisht se procesi nuk kishte të bënte me legjitimitetin e UÇK-së apo me synimin për një Kosovë të pavarur, dhe pranoi se forcat e paraushtarakët serbë kryen krime kundër shqiptarëve të Kosovës. SCP KS
Por pikërisht këtu lind debati që Apeli duhet ta trajtojë me rigorozitet maksimal: a ka mbetur realisht aktgjykimi brenda përgjegjësisë individuale të katër të dënuarve, apo arsyetimi ka prodhuar një narrativë shumë më të gjerë mbi strukturën dhe karakterin e UÇK-së?
Kjo nuk është pyetje për emocione. Është pyetje për prova.
Nëse shkalla e parë ka gabuar në vlerësimin e dëshmive, në lidhjen e secilit të akuzuar me veprat konkrete, në ndërtimin e përgjegjësisë së përbashkët apo në standardin “përtej dyshimit të arsyeshëm”, atëherë pikërisht aty duhet të përqendrohet Apeli.
Por Kosova nuk duhet ta reduktojë këtë çështje në pritjen pasive të një aktgjykimi tjetër.
Duhet të ruhet dokumentacioni. Duhet të analizohet çdo faqe e vendimit. Duhet të krahasohen konstatimet me jurisprudencën e mëparshme. Duhet të dokumentohet çdo përpjekje shtetërore apo propagandistike që synon ta rishkruajë historinë e luftës së Kosovës. Dhe institucionet e Kosovës duhet ta kuptojnë se mbrojtja juridike e qytetarëve të saj dhe ruajtja e së vërtetës historike janë dy çështje që nuk duhen lënë në autopilot.
Sepse Serbia ka pasur dhe vazhdon të ketë interes shtetëror që interpretimi ndërkombëtar i luftës së Kosovës të jetë sa më i favorshëm për narrativën e saj. Kjo është arsye për vigjilencë dhe dokumentim, jo për ta zëvendësuar provën me supozimin.
Ne mund ta mbrojmë fuqishëm rolin historik të UÇK-së pa mohuar se krimet individuale, kudo që provohen, duhet të gjykohen. Dhe mund të kërkojmë drejtësi për Thaçin, Veselin, Selimin dhe Krasniqin pa i kërkuar Apelit një rezultat të paracaktuar.
Ajo që duhet kërkuar është diçka shumë më themelore: që vendimi të ndërtohet mbi fakte të provuara, jo mbi klimë politike; mbi përgjegjësi individuale, jo mbi histori të përgjithësuara; mbi standard juridik, jo mbi peshën e narrativave që përplasen rreth Kosovës.
UÇK-ja nuk mund të shkëputet nga konteksti në të cilin lindi: nga represioni, lufta dhe synimi i shqiptarëve të Kosovës për liri. Por as Apeli nuk duhet paragjykuar para se të shqyrtojë argumentet.
Prandaj alarmi ynë është ky: Kosovë, mos fli duke pritur që Apeli “do ta rregullojë”. Lexo. Dokumento. Analizo. Kërko transparencë. Ndiq çdo argument dhe çdo provë. Sepse pas 81 viteve të shqiptuara në shkallën e parë, çështja nuk është vetëm se çfarë vendosi Charles Smith dhe Trupi Gjykues II.
Çështja është nëse, para Apelit, FAKTET do të kenë më shumë peshë se FAKTORËT.
