MOSKË/KYIV — Rusia ka krijuar një formacion ushtarak të përbërë nga ish-ushtarakë ukrainas, të cilët Moska i paraqet si “vullnetarë”. Por një hetim i ri i Deutsche Welle ngre pikëpyetje serioze se sa vullnetar ka qenë në të vërtetë vendimi i disa prej tyre për të kaluar në radhët ruse
Në qendër të historisë është Pavlo Oliynyk, 25 vjeç, ish-toger i lartë i Forcave të Armatosura të Ukrainës. Ai u kap nga forcat ruse në Donbas gjatë vitit 2024 dhe thotë se pranoi t’i bashkohej batalionit Maksym Kryvonis vetëm për të krijuar një mundësi për t’u larguar nga robëria dhe për t’u kthyer në territorin e kontrolluar nga Ukraina.
Sipas DW, raportimet për njësi ruse të përbëra nga ish-ushtarakë dhe të burgosur lufte ukrainas nisën të shfaqeshin që në fund të vitit 2022. Në gusht 2026, disa prej këtyre formacioneve u bashkuan në atë që Rusia e quan “Brigada e Forcave Speciale Vullnetare Ukrainase”.
Batalioni Maksym Kryvonis është ndër njësitë që ka tërhequr më shumë vëmendje. Madhësia e tij reale nuk dihet. Mediat ruse kanë folur për rreth 200 luftëtarë, ndërsa materialet vizuale të disponueshme tregojnë vetëm disa dhjetëra. Sipas hetimit të cituar nga DW, gazetarët ukrainas kanë identifikuar mbi 30 pjesëtarë dhe kanë konstatuar se ata ishin ish-ushtarakë ukrainas të kapur nga Rusia gjatë viteve 2023–2024.
Sa “vullnetare” është kjo brigadë?
Kjo është pyetja kryesore.
Oliynyk pretendon se gjatë robërisë ishte keqtrajtuar dhe se fillimisht kishte refuzuar disa oferta për t’u bashkuar me forcat ruse. Ai thotë se e pranoi vetëm një ofertë të mëvonshme, duke shpresuar se transferimi drejt frontit do t’i krijonte mundësi për t’u arratisur. Sipas tij, brenda njësisë kishte si persona që kishin kaluar vetë në anën ruse, ashtu edhe të tjerë që ishin gjendur nën presion.
Pretendimet për presion ndaj të burgosurve marrin peshë edhe nga dokumentimi i OKB-së. Zyra e OKB-së për të Drejtat e Njeriut ka raportuar se 95% e të burgosurve ukrainas të liruar dhe intervistuar kishin dhënë dëshmi për torturë ose keqtrajtim gjatë robërisë ruse. OKB-ja e ka përshkruar këtë si një model të përhapur dhe sistematik.
Kjo nuk provon se çdo pjesëtar i njësive ukrainase nën komandë ruse është rekrutuar me forcë. Por e bën shumë më të ndërlikuar përdorimin e termit “vullnetar” për njerëz që marrin një vendim të tillë ndërsa mbahen si të burgosur lufte.
Edhe ligji ndërkombëtar ngre pikëpyetje
Konventa e Tretë e Gjenevës ndalon detyrimin e një të burgosuri lufte që të shërbejë në forcat e fuqisë armike. Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq thekson se rekrutimi vullnetar nuk është vetvetiu i ndaluar, por përdorimi i forcës, kërcënimit ose presionit për ta siguruar atë përbën shkelje të rëndë. Pikërisht për këtë arsye, përcaktimi nëse një i burgosur ka vepruar realisht me vullnet të lirë është thelbësor.
Ekspertë të cituar nga DW e shohin krijimin e këtyre njësive edhe si përgjigje propagandistike të Moskës ndaj Russian Volunteer Corps dhe Freedom of Russia Legion, formacione të përbëra nga shtetas rusë që luftojnë në anën e Ukrainës. Sipas kësaj teze, Kremlini synon të tregojë se jo vetëm rusët mund të luftojnë kundër Moskës, por se edhe ukrainas të caktuar janë të gatshëm të luftojnë kundër Kyiv-it.
Çfarë ndodhi me Oliynyk?
Oliynyk thotë se u largua nga njësia para vendosjes së tij të parë në luftime dhe arriti të kthehej në zonën e kontrolluar nga Ukraina. Tani ai mbahet në paraburgim në Ukrainë, ndërsa autoritetet po hetojnë nëse veprimet e tij përbëjnë tradhti. Sipas DW, ai ende nuk është akuzuar formalisht.
Historia e tij tregon edhe problemin kryesor me “vullnetarët ukrainas” të Moskës: mes dezertimit të qëllimshëm, bashkëpunimit ideologjik dhe vendimit të marrë nën kushtet e robërisë, kufiri mund të jetë shumë më i paqartë sesa e paraqet propaganda e luftës.
