Bllokada amerikane paralizon eksportet e naftës iraniane, Kina po e zëvendëson Teheranin me Rusinë

Irani po përballet me një goditje të rëndë ekonomike, ndërsa strategjia e tij për të reduktuar varësinë nga dollari amerikan po vihet përballë një sfide të re: bllokadës së eksporteve të naftës dhe ndryshimit të furnizimeve energjetike të Kinës.

Sipas një raportimi të agjencisë Reuters, të publikuar më 13 tetor 2026, bazuar në të dhënat e kompanisë së inteligjencës energjetike Vortexa, eksportet detare të naftës bruto iraniane kanë mbetur në nivelin zero gjatë ditëve të para të tetorit, sipas të dhënave të disponueshme deri më 5 tetor.

Situata paraqet një goditje serioze për ekonominë iraniane, e cila mbështetet në të ardhurat nga hidrokarburet për të financuar një pjesë të konsiderueshme të aktiviteteve shtetërore dhe tregtisë ndërkombëtare.

83 milionë fuçi naftë iraniane mbeten në det

Të dhënat e Vortexa tregojnë se rreth 83 milionë fuçi naftë iraniane ndodhen në cisterna në det, ndërsa 43 milionë prej tyre janë bllokuar në perëndim të Ngushticës së Hormuzit, si pasojë e bllokadës amerikane.

Ndërkohë, eksportet e gazit të lëngshëm të naftës (LPG) kanë shënuar rënie prej 48 për qind krahasuar me muajin paraprak, duke arritur nivelin më të ulët që nga janari i vitit 2023.

Këto zhvillime tregojnë se presioni amerikan nuk po kufizohet vetëm te sistemi financiar dhe sanksionet bankare, por po prek drejtpërdrejt edhe aftësinë e Iranit për të transportuar dhe shitur burimet e tij energjetike.

Kina po i drejtohet Rusisë, Irani rrezikon një nga tregjet kryesore

Një tjetër zhvillim me pasoja potencialisht afatgjata është ndryshimi i burimeve të furnizimit të Kinës.

Pekini, i cili historikisht ka qenë ndër blerësit kryesorë të naftës iraniane, po mbështetet gjithnjë e më shumë në furnizimet ruse për të kompensuar mungesën e naftës nga Irani.

Sipas të dhënave të Vortexa, nafta ruse ka mbushur një pjesë të boshllëkut të krijuar nga kufizimet ndaj eksporteve iraniane.

Kjo situatë krijon një paradoks gjeopolitik: Rusia dhe Irani, dy vende që bashkëpunojnë për të reduktuar ndikimin e dollarit amerikan në tregtinë ndërkombëtare, po përballen edhe me konkurrencë në tregun energjetik kinez.

Për Teheranin, humbja e një pjese të tregut kinez mund të rezultojë po aq problematike sa vetë kufizimet financiare amerikane.

De-dollarizimi përballë realitetit të sanksioneve

Irani ka ndërmarrë prej vitesh iniciativa për të zvogëluar përdorimin e dollarit amerikan në marrëdhëniet tregtare ndërkombëtare.

Këto përpjekje përfshijnë përdorimin e valutave kombëtare në marrëdhëniet me Rusinë, zgjerimin e mekanizmave alternativë të pagesave dhe bashkëpunimin ekonomik me Kinën.

Anëtarësimi në BRICS, në janar të vitit 2024, i ka ofruar Teheranit një platformë shtesë për të mbështetur tregtinë jashtë mekanizmave tradicionalë financiarë të dominuar nga Perëndimi.

Megjithatë, zhvillimet e fundit nxjerrin në pah një kufizim thelbësor të kësaj strategjie.

Edhe nëse Irani arrin të realizojë transaksione në juanë kinezë, rubla ruse apo përmes sistemeve alternative financiare, këto mekanizma nuk mund ta zëvendësojnë transportin fizik të naftës.

Me fjalë të tjera, shmangia e dollarit nuk garanton shmangien e presionit ekonomik amerikan.

A po e dobëson Washingtoni strategjinë ekonomike të Teheranit?

Bllokada amerikane demonstron se ndikimi ekonomik i Shteteve të Bashkuara nuk mbështetet vetëm në rolin ndërkombëtar të dollarit.

Kontrolli i rrugëve strategjike detare, sanksionet ndaj kompanive të transportit dhe kufizimet mbi tregtinë energjetike mund të ndikojnë drejtpërdrejt në ekonominë iraniane, pavarësisht valutës me të cilën realizohen pagesat.

Për Iranin, sfida nuk është më vetëm se si të shesë naftë pa përdorur dollarin, por si të sigurojë që nafta të arrijë te blerësit.

Ndërkohë, përfitimi i mundshëm i Rusisë nga zhvendosja e kërkesës kineze tregon se bashkëpunimi brenda BRICS-it nuk i eliminon interesat konkurruese ndërmjet vendeve anëtare.

Në këtë fazë, zhvillimet nuk dëshmojnë dështimin përfundimtar të de-dollarizimit iranian, por tregojnë se sistemet alternative të pagesave kanë kufizime serioze kur përballen me bllokada tregtare dhe presion gjeopolitik.