Liderët e Bashkimit Evropian dhe ata të Ballkanit Perëndimor u takuan më 18 dhjetor në Bruksel në një samit ku, përmes një deklarate përfundimtare, u pajtuan për përshpejtimin e procesit të zgjerimit dhe ku vendeve të rajonit iu kërkua t’i zgjidhin mospajtimet.

“E ardhmja e Ballkanit Perëndimor është në Bashkimin tonë. Ne rikonfirmojmë edhe një herë angazhimin tonë të plotë dhe të qartë ndaj perspektivës së anëtarësimit të Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian. Zgjerimi është një investim gjeostrategjik në paqe, siguri, stabilitet dhe prosperitet”, thuhet në deklaratë.

BE-ja mirëpret vendosmërinë e partnerëve të Ballkanit Perëndimor për të respektuar dhe për t’u përkushtuar ndaj vlerave dhe parimeve thelbësore evropiane, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare dhe angazhimin e ritheksuar ndaj përparësisë së demokracisë, të drejtave dhe vlerave themelore dhe sundimit të ligjit, thuhet tutje në deklaratë.

Duke folur pas samitit, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula Von der Leyen, tha se komisioni do të vazhdojë me integrimin gradual të vendeve të rajonit të Ballkanit Perëndimor në tregun e përbashkët të BE-së.

Kosovës dhe Serbisë i kërkohet t’i zbatojnë marrëveshjet

Vendeve të rajonit të Ballkanit Perëndimor iu kërkua që të zgjidhin mospajtimet ndërmjet vete sikur edhe me fqinjët në BE, në mënyrë që të përshpejtohet procesi i zgjerimit.

“Mospajtimet rajonale dhe bilaterale që i kanë rrënjët në të kaluarën, për një kohë tepër të gjatë e kanë penguar fokusimin në të ardhmen. Implementimi i marrëveshjeve bilaterale me mirëbesim dhe me rezultate të prekshme, përfshirë edhe Marrëveshjen e Prespës me Greqinë dhe Traktatin e Miqësisë, Marrëveshjen për fqinjësi të mirë dhe bashkëpunim me Bullgarinë mbeten kyç”, thuhet në këtë dokument.

Në veçanti, Kosovës dhe Serbisë i është kërkuar që të avancojnë në procesin e normalizimit të raporteve ndërmjet tyre duke i përmbushur detyrimet që dalin nga dialogu, të cilin e lehtëson BE-ja.

“Marrëveshjet e arritura në kuadër të dialogut të lehtësuar nga BE-ja, mes Beogradit dhe Prishtinës, përfshirë edhe Marrëveshjen për rrugën drejt normalizimit, duhet të zbatohen pa vonesa të reja. BE-ja u bën ftesë të gjithë partnerëve që të garantojnë të drejtat dhe trajtimin e barabartë të personave që u përkasin pakicave”, theksohet në tekstin e deklaratës.

Çfarë u tha para samitit?

Duke folur pas mbërritjes të mërkurën në Bruksel për samitin BE-Ballkani Perëndimor, presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, e kritikoi Bashkimin Evropian se është i “padrejtë” ndaj Kosovës në politikat e saj, duke mos i hequr masat ndëshkuese ndaj saj dhe duke mos treguar gatishmëri për ta shqyrtuar kërkesën e saj për anëtarësim në bllok.

Osmani tha se “duket se ka tendenca në BE nga disa shtete anëtare që Kosova vazhdimisht të dënohet”.

Por, Ursula von der Leyen tha se BE-ja e mbështet edhe Kosovën, përfshirë edhe heqjen e masave dhe nisjen e procedurave për dhënien e statusit të kandidatit, por për këtë duhet tejkaluar problemet që ekzistojnë “për shkak se vendimet në BE merren me konsensus”.

“Jemi të gatshëm të nisim procesin, por na duhet një ftesë për të dalë me një qëndrim. Po punojmë që ta marrim këtë dhe ne jemi gati. E njëjta vlen edhe për masat. Ne jemi absolutisht gati t’i heqim masat, por edhe këtu na duhet pajtueshmëri nga vendet anëtare, të cilën tash nuk e kemi, por po punojmë shumë që ta marrim sepse, gjithsesi, është me rëndësi që edhe Kosova të lëvizë“, tha von der Leyen.

Kosova ka aplikuar për anëtarësim në Bashkimin Evropian më 15 dhjetor të vitit 2022, por kërkesa e saj nuk është shqytuar ende, dhe si rrjedhojë ajo është vendi i vetëm në Ballkan që ende nuk e ka statusin e vendit kandidat.

Duke folur për çështjen e masave ndëshkuese të BE-së ndaj Kosovës, Osmani tha para takimit se ato, pos që janë të “padrejta”, janë edhe “joevropiane” sepse, siç u shpreh, “po e dënojnë një popull me 1.7 milionë banorë, i cili është populli më proevropian në rruzullin tokësorë, me mbi 97 për qind të qytetarëve të saj që mbështesin procesin e integrimit në BE”.

Blloku evropian vendosi masa ndëshkuese ndaj Kosovës më 2023, pas rritjes së tensioneve në veri të vendit. BE-ja pati vlerësuar se Qeveria e Kosovës nuk ka bërë mjaftueshëm për shtensionim.

Ndërkohë, shefja e diplomacisë evropiane, Kaja Kallas, tha para fillimit të samitit se Ballkani Perëndimor është shumë i rëndësishëm për BE-në dhe se gjeografikisht i përket Evropës.

“Është e qartë se Komisioni Evropian, së bashku me mua, dëshiron me të vërtetë të shohë përparim në procesin e zgjerimit gjatë pesë vjetëve të ardhshme të mandatit tim. Jemi të gatshëm të punojmë për këtë”, tha Kalas.

Të pranishëm në samit nga Ballkani ishin edhe kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, presidenti i Malit të Zi, Jakov Millatoviq, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, kryeministri i Maqedonisë së Veriut, Hristijan Mickoski, dhe kryesuesja e Presidencës së Bosnje e Hercegovinës, Zheljka Cvijanoviq.

Pos shefave të shteteve apo qeverive të vendeve anëtare të BE-së, në takim morën pjesë edhe presidenti i Këshillit Evropian, Antonia Costa, si organizator i takimit, pastaj presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, presidentja e Parlamentit Evropian, Roberta Metsola, dhe përfaqësuesja e Lartë e BE-së për Politikë të Jashtme dhe Siguri, Kaja Kallas. /REL

“Dialogu nuk i zgjidh problemet e serbëve në Kosovë”.

“Serbët ta pranojnë realitetin dhe Kosovën e pavarur”.

Kështu e komentojnë Petra nga Leposaviqi dhe Leona nga Prishtina – të dyja studente – dialogun mes Kosovës dhe Serbisë për normalizimin e marrëdhënieve.

Tash e më shumë se një dekadë, ky proces zhvillohet në Bruksel, nën ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian.

Sipas Petrës, në dialog nuk diskutohen tema të rëndësishme për komunitetin serb në Kosovë, ndërsa Leona thotë se në këtë proces nuk mund të rikthehet e kaluara, por se duhet pranuar e tashmja.

Në të ardhmen, këto dy nëntëmbëdhjetëvjeçare do të merren me profesione të ngjashme, sepse të dyja janë regjistruar në fakultete filologjike – Petra në Universitetin e Beogradit dhe Leona në Universitetin e Prishtinës.

Megjithatë, ato kanë pikëpamje të ndryshme për të ardhmen e dialogut dhe rezultatin e tij.

“Gjithmonë negociohen disa gjëra që nuk janë të rëndësishme për ne [komunitetin serb]. Madje, nuk është e qartë se për çfarë saktësisht dakordohen… E ajo që ngjall mosbesim, është se nuk ka takime të përbashkëta, për t’i marrë disa vendime së bashku. Mua më duket se nuk ka marrëveshje dhe se nuk do të arrihet ndonjëherë”, thotë Petra për Radion Evropa e Lirë.

Gjatë këtij viti, Qeveria e Kosovës ka marrë disa vendime për shtrirjen e autoritetit të saj në komunat në veri, të banuara me shumicë serbe, duke refuzuar të negociojë për to në kuadër të dialogut.

Këto vendime përfshijnë heqjen e dinarit serb nga përdorimi dhe mbylljen e institucioneve që punonin nën sistemin serb.

“Njerëz tanë kanë vdekur, njerëz të tyre kanë vdekur. A mund të pajtohemi? Duhet të arrijmë një marrëveshje dhe ta lëmë të kaluarën në të kaluarën”, thotë Leona.

Ajo beson se Serbia dëshiron “ta ndajë” veriun e Kosovës dhe se tensionet e vazhdueshme në atë pjesë ndikojnë negativisht te popullata lokale serbe dhe integrimi i saj.

Serbët në veri të Kosovës u larguan nga të gjitha institucionet e Kosovës në nëntor të vitit 2022, për shkak të vendimit të autoriteteve të Kosovës për t’i zëvendësuar targat e makinave që lëshoheshin nga autoritetet serbe me targa të Kosovës.

“Zgjidhje kompromisi”

Rrezarti, 26 vjeç nga Prishtina, thotë se Kosova dhe Serbia duhet t’i zgjidhin mosmarrëveshjet e tyre përmes dialogut dhe të gjejnë një zgjidhje kompromisi.

Megjithatë, ai thotë se i përkrah qëndrimet e Qeverisë së Kosovës në kuadër të dialogut, sepse “ne duhet t’i mbrojmë të drejtat tona, në çfarëdo rrethane”.

“Natyrisht, kjo nuk do të thotë se ne nuk duhet të jetojmë në paqe me komunitetet e tjera pakicë. Nëse këmbëngulim [në pozicionet tona], ndoshta mund të gjendet një zgjidhje neutrale, kompromisi”, thotë ai.

Për Millën, studente 18 vjeçe nga territori i Komunës së Graçanicës, procesi i dialogut për normalizimin e marrëdhënieve mes Kosovës dhe Serbisë “ka qenë i prirë të dështojë që nga fillimi”.

Duke e argumentuar këtë qëndrim, ajo thotë se udhëheqësit politikë të të dyja vendeve nuk kanë qenë asnjëherë të gatshëm për një kompromis të vërtetë, ndaj edhe dyshon se do të ketë pajtim në të ardhmen e afërt.

“I vetmi vend ku pasqyrohet realisht dialogu, është në proceset e shoqërisë civile, përmes aktiviteteve joformale – gjë që nuk mjafton për përparim të plotë dhe për një vendim përfundimtar, që do të ishte i favorshëm për të gjithë pjesëmarrësit në dialog”, thotë Milla.

Këndvështrimi i të rinjve për dialogun ishte temë e një paneli të diskutimit në Prishtinë, më 18 dhjetor, të organizuar nga organizatat joqeveritare Nisma Sociale e Re dhe Instituti për Politika Sociale “Musine Kokalari”.

Në fokus të këtij paneli ishte perceptimi i brezit të ri për dialogun dhe ndikimi i tij në jetën e tyre.

Çfarë do të thotë normalizimi i marrëdhënieve për të rinjtë?

Alba Jakupi nga Akademia për Dialog tha se normalizimi i marrëdhënieve duhet të nënkuptojë bashkëjetesën e shqiptarëve dhe serbëve në Kosovë.

“Nuk ka të rinj të interesuar nga komunitete të ndryshme që të takohen, të jenë pjesë e një komuniteti tjetër… Ne nuk jemi në kontakt të drejtpërdrejtë që të mund t’i nxjerrim përfundimet tona”, tha ajo.

Gjatë diskutimeve të panelit, Nikollina Kllajiq, studente e marrëdhënieve ndërkombëtare, tha se gjuha është një pengesë e madhe mes të rinjve serbë dhe shqiptarë.

Sipas saj, ajo është e nevojshme të mësohet “për t’u kuptuar më mirë me njëri-tjetrin”.

“Ne kemi një kulturë të ngjashme, dallim mes nesh është gjuha”, tha ajo.

Laberion Nitaj, i cili ka diplomuar në Fakultetin e Shkencave Politike në Prishtinë, tha se të rinjtë “i vuajnë pasojat e mosnormalizimit, për shkak të politikës”.

“Ne si të rinj duhet t’i kapërcejmë këto sfida, të marrim vetë iniciativa”, tha ai.

Aleksandar Shluka, i cili vjen nga Beogradi dhe punon në Kosovë në kuadër të sektorit civil, tha se të rinjtë në Serbi e lidhin normalizimin e marrëdhënieve me statusin e Kosovës dhe dialogun politik ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit.

“Elitat politike e fokusojnë normalizimin në çështjet politike dhe kështu zhduket perceptimi se normalizim do të thotë normalizimi i dy shoqërive”, u shpreh ai.

Panelistët kritikuan edhe rolin e BE-së në dialog, duke vlerësuar se fokusi nuk duhet të jetë vetëm në dialogun politik, por edhe në jetën e njerëzve të thjeshtë, dhe se duhet të ketë transparencë më të madhe.

Kosova dhe Serbia nisën dialogun për normalizimin e marrëdhënieve në vitin 2011 dhe, dy vjet më vonë, nënshkruan marrëveshjen e parë si pjesë e dialogut në nivel politik.

Meqë nuk kishte përparim në terren, vitin e kaluar, BE-ja propozoi një marrëveshje për rrugën drejt normalizimit të marrëdhënieve, të cilën palët e pranuan, por nuk zbatuan ende gati asnjë pikë të saj.

Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka shprehur gatishmërinë që institucioni që ajo drejton të nisë punën në trajtimin e aplikimit të Kosovës për marrjen e statusit të kandidatit.

Megjithatë, ajo theksoi se për këtë proces është i nevojshëm një vendim unanim nga shtetet anëtare të BE-së.

“Jemi të gatshëm të nisim procesin, por na duhet një ftesë për të dalë me opinion. Po punojmë që ta marrim këtë dhe ne jemi gati”, ka thënë për RTK Ursula von der Leyen.

Kosova ka aplikuar në vitin 2022 për statusin e kandidatit, por deri më tani nuk është trajtuar nga Këshilli i BE-së. Për të mandatuar Komisionin Evropian të punojë në opinionin përkatës, kërkohet një vendim unanim nga të gjitha shtetet anëtare.

Presidentja e Komisionit Evropian tha se edhe çështja e masave është në duar të shteteve anëtare, të cilat duhet të vendosin njëzëri për heqjen e tyre.

“E njëjta vlen edhe për masat. Ne jemi absolutisht gati t’i heqim masat, por edhe këtu na duhet unanimiteti i vendeve anëtare, të cilin tash nuk e kemi, por po punojmë shumë që ta marrim, sepse gjithsesi është me rëndësi që edhe Kosova të lëvizë”, ka deklaruar von der Leyen, duke shtuar se, pavarësisht rrethanave, Kosova ka mbështetje të plotë nga institucionet evropiane.