Sëmundjet e rralla, obeziteti dhe kequshqyerja, kanceri dhe shëndeti mendor, janë disa nga fushat e mjekësisë tek të cilat vitin 2025 mund të shohim risitë potencialisht revolucionare.
11 ekspertë janë thirrur për të shprehur parashikimet e tyre mbi sprovat me të cilat mund të përballet planeti ynë vitin që po hyjmë.
Shëndeti dhe mirëqenia mendore
Ndër fushat më aktive në vitin 2025 duket se është shëndeti mendor. Një përpjekje e madhe ndërkombëtare, që përfshin 30 qendra klinike në 11 vende, do të testojë për shembull efektivitetin e kanabidiolit (CBD), një nga përbërësit aktivë të pranishëm në kanabis, i cili është i lirë nga efektet psikotropike të THC më të fuqishme, për trajtimin e psikozës.
Prova do të përfshijë mbi një mijë pacientë, në faza të ndryshme të sëmundjes – nga ato prodromale në të cilat bëhet një përpjekje për të parandaluar shfaqjen e saj, deri te pacientët me psikozë rezistente ndaj ilaçeve – dhe do të përdorë teknologjitë e imazhit nervor për të studiuar aktivitetin e molekulës dhe identifikimin e biomarkerës së mundshëm me të cilët mund të monitorohet efektiviteti i tyre.
Rezultatet e para, të pritura në vitin 2025, duhet të qartësojnë përfundimisht nëse CBD është me të vërtetë një molekulë premtuese – siç shpresojnë shumë – në fushën e parandalimit të çrregullimeve psikiatrike.
Një tjetër provë e shumëpritur synon shëndetin mendor të adoleshentëve që jetojnë në vendet me të ardhura të mesme dhe të ulëta.
Shëndeti i grave
Kanceri i gjirit është kanceri më i zakonshëm i femrave, duke shkaktuar mbi dy milionë raste dhe pothuajse 700 mijë vdekje çdo vit në mbarë botën. Një studim evropian synon të përmirësojë aftësinë për të marrë diagnoza të hershme – thelbësore për reduktimin e vdekjeve – duke testuar një lloj të ri të shqyrtimit mamografik që shkon përtej qasjes aktuale me një strategji të personalizuar: llogaritjen e rreziqeve individuale të secilës grua dhe bazuar frekuencën në këto dhe mosha e fillimit të testimit periodik. Ai përfshin 53 mijë gra në gjashtë vende dhe përdor një test të ADN-së për të vlerësuar rrezikun e pjesëmarrësve për zhvillimin e kancerit të gjirit. Së shpejti ai duhet të japë rezultatet e para mbi incidencën e kancerit në fazë të avancuar katër vjet pas fillimit të shqyrtimit të personalizuar.
Një tjetër kërkim po studion efektivitetin e një chatbot-i të bazuar në inteligjencën artificiale për të rritur ndërgjegjësimin e grave midis 30 dhe 60 vjeç për të kryer vetë-mostrim për testimin e HPV, faktori kryesor i rrezikut për kancerin e qafës së mitrës.
Ushqimi dhe ndryshimi i klimës
Dietat nuk funksionojnë gjithmonë. Dhe për të përmirësuar efektivitetin e tij, në Amerikë ka nisur një eksperiment që synon të kryqëzojë të dhënat për ushqimin, mikrobiomën dhe ADN-në e 8 mijë të rriturve, për të identifikuar faktorët që ndihmojnë në identifikimin e dietës më të mirë për humbjen e peshës për secilin prej tyre. Analiza do të kryhet duke përdorur algoritme të sofistikuara të mësimit të makinerive dhe rezultatet paraprake priten vitin e ardhshëm.
Në anën tjetër të spektrit, krahasuar me obezitetin dhe mbipeshën, ka probleme të kequshqyerjes, fatkeqësisht po aq të zakonshme në shumë vende me të ardhura të ulëta dhe të mesme. Projekti Alimus është një eksperiment që do të testojë një program këshillimi për kopshtarinë dhe ushqimin në shtëpi, për të verifikuar nëse një ndërhyrje e ngjashme është në gjendje të përmirësojë dietën dhe marrjen e lëndëve ushqyese në popullatat e Kenias dhe Burkina Faso, dy kombe afrikane, dieta e të cilëve po ndryshon me shpejtësi për shkak të ndaj efekteve të ndryshimeve klimatike.
Një tjetër rrezik i lidhur me ngrohjen globale është frekuenca e shtuar e valëve të të nxehtit, të cilat në një vend si Burkina Faso mund të sjellin temperatura në nivele jashtëzakonisht të dëmshme për shëndetin. Prandaj, një grup studiuesish nga Universiteti i Heidelberg po testojnë efektivitetin e një çatie të re vetë-ftohëse, e cila është ekonomike dhe e thjeshtë për t’u instaluar, në parandalimin e problemeve shëndetësore gjatë valëve të të nxehtit në vendin afrikan. Nëse rezultatet janë pozitive, çatia e re mund të ndihmojë në shpëtimin e shumë jetëve në të gjitha vendet më të ekspozuara ndaj efekteve të ndryshimeve klimatike.
Barnat
Në planin farmaceutik, një nga risitë më të pritura sipas ekspertëve të konsultuar nga Nature ka për qëllim kancerin e prostatës. Një provë amerikane po teston në fakt efektivitetin e një radiofarmaceutike që përmban lutetium 177 për trajtimin e disa tumoreve metastatike të prostatës që nuk janë trajtuar më parë me kimioterapi. Nëse është i suksesshëm, ilaçi mund të revolucionarizojë terapinë standarde të këtyre tumoreve, me përfitime konkrete për qindra mijëra pacientë në mbarë botën.
Një tjetër eksperiment shumë premtues ka të bëjë me përdorimin e një terapie gjenetike të gjeneratës së re të quajtur “redaktimi bazë” në trajtimin e pacientëve që vuajnë nga forma të rënda të anemisë drapërocitare. Terapia ka për qëllim modifikimin e qelizave staminale hematopoietike që krijojnë të gjitha qelizat e gjakut dhe rezultatet mund të zgjerojnë armaturën terapeutike të disponueshme për trajtimin e kësaj sëmundjeje të rëndë.
Gjithashtu, që merret me gjenet është një provë që po teston efektivitetin e një medikamenti eksperimental, ION-717, i aftë për të frenuar në nivel gjenetik prodhimin e prioneve, proteinave të keqfunksionuara të përfshira në një sërë çrregullimesh serioze neurologjike. Të dhënat e para priten në fund të vitit 2025.
