Të hënën e javës që vjen publiku do të mësoj se kush do fitoj çmimin Nobel në fiziologji ose mjekësi, pasuar nga çmimi i fizikës që do jepet të martën dhe çmimi Nobel në kimi të mërkurën.
Çmimi Nobel për Letërsinë do të shpallet të enjten dhe Çmimi Nobel për Paqe të premten.
Por, janë pesë zbulime shumë të rëndësishme që kanë bërë revolucion e janë shumë të rëndësishme për njerëzimin, por se ato nuk u vlerësuan për një çmim të madh.
Ju sjellim më poshtë pesë zbulime që deri më tani nuk kanë rezultuar të marrin një vlerësim nga Stokholmi deri më sot.
Gjenomi i parë njerëzor – Thyerja e kodit gjenetik të jetës njerëzore, projekti i guximshëm që filloi në 1990 dhe përfundoi në 2003 përfshiu një konsorcium ndërkombëtar prej mijëra studiuesish në Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar, Francë, Gjermani, Japoni dhe Kinë.
Kjo ka pasur një ndikim të gjerë në biologji, mjekësi dhe shumë fusha të tjera.
Sipas rregullave të përcaktuara nga Nobel në testamentin e tij të vitit 1895, çmimet mund të nderojnë vetëm deri në tre persona për çmim, një sfidë në rritje duke pasur parasysh natyrën bashkëpunuese të shumë kërkimeve shkencore.
Një revolucion në trajtimin e obezitetit – Zhvillimi i barnave të suksesshme për humbjen e peshës që imitojnë një hormon të quajtur peptid 1 i ngjashëm me glukagonin, ose GLP-1, ka tronditur botën e kujdesit shëndetësor në vitet e fundit.
Një në tetë njerëz në botë jeton me obezitet – një shifër që është më shumë se dyfishuar që nga viti 1990 dhe mjekimi, i cili ul sheqerin në gjak dhe frenon oreksin, ka potencialin të hapë një epokë të re për trajtimin e obezitetit dhe kushteve të lidhura si p.sh. diabeti i tipit 2.
Tre shkencëtarë – Svetlana Mojsov, Dr. Joel Habener dhe Lotte Bjerre Knudsen – të përfshirë në zhvillimin e ilaçit, i njohur si semaglutide, fituan Çmimin e Kërkimeve Mjekësore Klinike Lasker-DeBakey 2024, i konsideruar shpesh si një tregues nëse një zbulim specifik apo shkencëtar do të fitojë një çmim Nobel.
Transformimi përmes AI – Inteligjenca Artificiale, ose AI, po transformon jetën e njerëzve me një ritëm të paparë.
Është një fushë e mbushur me njerëz, por dy emra dallohen, sipas David Pendlebury, kreu i analizës kërkimore në Institutin për Informacionin Shkencor të Clarivate.
Pendlebury identifikon individë “të denjë për Nobel” duke analizuar se sa shpesh kolegët shkencëtarë citojnë punimet e tyre kryesore shkencore gjatë viteve.
Dy figurat kryesore janë Demis Hassabis dhe John Jumper, shpikësit e Google DeepMind të bazës së të dhënave të strukturës së proteinave AlphaFold – një program AI që dekodon strukturat 3D të proteinave nga sekuencat e aminoacideve që kanë përdorur të paktën 2 milionë studiues në mbarë botën.
AlphaFold vepron si një “kërkim në Google” për strukturat e proteinave, duke siguruar akses të menjëhershëm në modelet e parashikuara të proteinave, duke përshpejtuar përparimin në biologjinë themelore dhe fusha të tjera të ngjashme.
Që kur letra kryesore e çiftit u botua në vitin 2021, ajo është cituar më shumë se 13,000 herë, të cilën Pendlebury e përshkroi si një “numër të jashtëzakonshëm”. Nga gjithsej 61 milionë punime shkencore, vetëm rreth 500 janë cituar më shumë se 10,000 herë, tha ai.
Jumper dhe Hassabis kanë fituar tashmë çmimet Lasker dhe Breakthrough 2023. Një çmim Nobel për kiminë mund të jetë në të ardhmen e tyre, tha Pendlebury, së bashku me një studiues të tretë, David Baker, drejtor i Institutit për Projektimin e Proteinave në Shkollën e Mjekësisë të Universitetit të Uashingtonit, i cili hodhi themelet për AlphaFold.
Por mund të jetë e parakohshme që komiteti tipik konservator i Nobelit të nderojë këtë fushë, tha Pendlebury.
“Disa njerëz kanë sugjeruar se mund të jetë shumë herët për një çmim të tillë, se puna është shumë e fundit dhe se kjo është një fushë krejtësisht e re, aplikimi i AI në kërkimin shkencor,” tha ai.
Kuptimi i mikrobiomës së zorrëve – Ne nuk jemi vetëm në trupin tonë. Trilionë mikrobe – baktere, viruse dhe kërpudha, jetojnë në trupin e njeriut, të njohur kolektivisht si mikrobioma e njeriut.
Me përparimet në sekuencën gjenetike në dy dekadat e fundit, shkencëtarët kanë qenë më në gjendje të kuptojnë se çfarë bëjnë këto mikrobe, si ata flasin me njëri-tjetrin dhe ndërveprojnë me qelizat njerëzore, veçanërisht në zorrë.
Fusha është shumë e vonuar për njohjen e Nobelit, Pendl tha Ebury.
Biologu Dr. Jeffrey Gordon, Profesor i nderuar i Universitetit Dr. Robert J. Glaser në Universitetin e Uashingtonit në St.
Gordon u përpoq të kuptonte mikrobiomën e zorrëve të njeriut dhe mënyrën se si ajo formëson shëndetin e njeriut, duke filluar me kërkimin laboratorik te minjtë. Ai drejtoi punën që zbuloi se mikrobioma e zorrëve luan një rol në efektet shëndetësore të kequshqyerjes, e cila prek pothuajse 200 milionë fëmijë në mbarë botën, dhe ai po zhvillon ndërhyrje ushqimore që synojnë përmirësimin e shëndetit të zorrëve.
Gjenet që shkaktojnë kancer – Në vitet 1970, u kuptua se kanceri ndodhte ndonjëherë në familje, por mendimi i zakonshëm për kancerin e gjirit nuk faktorizonte ndonjë ndjeshmëri të trashëguar ndaj sëmundjes.
Me një sfond në kërkimin e dallimeve gjenetike midis njerëzve dhe shimpanzeve, Mary-Claire King, tani profesoreshë e mjekësisë dhe shkencave të gjenomit në Shkollën e Mjekësisë të Universitetit të Uashingtonit, mori një qasje të re.
Duke punuar shumë përpara se shkencëtarët të kishin ndonjë hartë të gjenomit njerëzor, King kaloi 17 vjet duke zbuluar dhe identifikuar rolin që luante një mutacion i gjenit BRCA1 në kancerin e gjirit dhe vezoreve.
Zbulimi ka mundësuar testimin gjenetik që mund të identifikojë gratë që janë në rrezik në rritje të kancerit të gjirit, si dhe çfarë hapash duhet të ndërmerren për të reduktuar rrezikun e tyre, të tilla si ekzaminime shtesë dhe operacione parandaluese.
