Një analizë e statusit bërthamor sipas ligjit ndërkombëtar: Pse Teherani konsiderohet “shkelës”, ndërsa Tel Avivi operon jashtë radarëve zyrtarë të OKB-së?
Pyetja që po dominon debatet diplomatike në vitin 2026 është: Pse komuniteti ndërkombëtar aplikon standarde të ndryshme për dy fuqitë e Lindjes së Mesme? Përgjigjja qëndron te statusi i tyre karshi Traktatit të Mospërhapjes (NPT), i cili shërben si kushtetuta bërthamore e globit.
1. Irani: I lidhur me detyrime ligjore Irani është nënshkrues i NPT-së si shtet jo-posedues i armëve bërthamore. Kjo do të thotë se Teherani ka një detyrim ligjor të pakthyeshëm për të mos zhvilluar kurrë armë atomike. Çdo lëvizje e tyre monitorohet nga Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA). Kur Irani pasuron uranium mbi normat e lejuara, ai teknikisht shkel një traktat ndërkombëtar, gjë që i jep të drejtë Këshillit të Sigurimit të vendosë sanksione.
2. Izraeli: “Jashtë” sistemit të llogaridhënies Ndryshe nga Irani, Izraeli nuk e ka nënshkruar kurrë NPT-në. Nga pikëpamja e pastër juridike, Izraeli nuk mund të shkelë një traktat në të cilin nuk bën pjesë. Kjo u lejon atyre të ndjekin politikën e “opacitetit” (mjegullës): as nuk konfirmojnë dhe as nuk mohojnë zotërimin e armëve bërthamore. Për shkak se nuk janë pjesë e NPT-së, ata nuk janë të detyruar ligjërisht të pranojnë inspektorët e IAEA-s në të gjitha objektet e tyre, siç është Dimona.
Kjo krijon një asimetri ligjore: Irani ndëshkohet për tentativën, ndërsa Izraeli mbrohet nga vetë mungesa e nënshkrimit të tij. Megjithatë, kritikët e ligjit ndërkombëtar argumentojnë se kjo “vrimë juridike” është ajo që po ushqen garën e armatimit në rajon, duke i lënë shtetet si Irani të ndihen të kërcënuara nga një fuqi që ligjërisht nuk jep llogari për arsenalin e saj të mundshëm.
