Kush e kontrollon përdorimin e parasë publike në kohë zgjedhjesh? Dilema e madhe para 7 qershorit
Në prag të zgjedhjeve parlamentare të 7 qershorit, vendimet e fundit të Qeverisë në detyrë të Kosovës për shpërndarjen e miliona eurove në formë mbështetjeje sociale dhe subvencionesh kanë nxitur një debat të ashpër publik. Opozita dhe shoqëria civile po i cilësojnë këto lëvizje si përdorim elektoral të resurseve shtetërore, duke shtruar pyetjen legjitime: Kush mund t’ia ndalojë pushtetit veprimet e tilla gjatë periudhës zgjedhore?
Kur një qeveri shpërndan para publike në prag të votimeve, kufiri midis politikës sociale dhe ndikimit direkt te votuesit bëhet tejet i paqartë.
Miliona euro në prag të fushatës
Në ditët para hapjes zyrtare të fushatës zgjedhore më 28 maj, ekzekutivi i udhëhequr nga Albin Kurti mori disa vendime financiare ad hoc:
-
Ndarja e nga 100 eurove si përkrahje e njëhershme për pensionistët, studentët, fëmijët dhe punëtorët.
- Advertisement - -
Rritja në 500 euro e mbështetjes financiare për lehonat (e ekzekutuar më 24 maj).
-
Ndarja e 2 milionë eurove për subvencionimin e kompanive ajrore, me qëllim lehtësimin e fluturimeve të mërgimtarëve gjatë sezonit të verës.
Kritikët kujtojnë se një mbështetje e tillë e jashtëzakonshme ishte aplikuar edhe në prag të procesit të kaluar zgjedhor në vitin 2025, gjë që rrit dyshimet për një model të përsëritur të sjelljes elektorale.
Ku çalon legjislacioni aktual?
Ligjet e tanishme në Kosovë nuk ia ndalojnë qartazi një qeverie ndarjen e ndihmave apo subvencioneve gjatë periudhës së parafushates. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) nuk ka mandat të ndërhyjë në menaxhimin e buxhetit të shtetit, pasi roli i tij lidhet vetëm me administrimin teknik të zgjedhjeve.
Naim Jakaj, hulumtues i lartë në Institutin e Kosovës për Drejtësi (IKD), vlerëson se ky vakum ligjor duhet të rregullohet urgjentisht. Për të parandaluar pabarazinë në garë, ai propozon:
-
Periudhë “fiskale neutrale”: Pas shpalljes së datës së zgjedhjeve, Qeveria në detyrë nuk duhet të ketë të drejtë të marrë vendime për pako të reja financiare të paplanifikuara.
-
Kod të sjelljes për resurset shtetërore: Rregulla strikte për përdorimin e veturave zyrtare dhe derivateve gjatë fushatës.
-
Kriminalizim ligjor: IKD-ja tashmë ka dorëzuar në Kuvend një nismë për ndryshimin e Kodit Penal, që synon kriminalizimin e keqpërdorimit të parasë publike për përfitime zgjedhore.
“Qeveria në detyrë duhet të ushtrojë vetëm funksione të domosdoshme dhe të vazhdojë zbatimin e politikave të planifikuara paraprakisht, pa prodhuar efekte elektore,” shprehet Jakaj. Sipas tij, Agjencia për Parandalimin e Korrupsionit dhe Zyra Kombëtare e Auditimit duhet të jenë shumë më aktive në këtë fazë.
Arsyetimi i Qeverisë dhe udhëzimet e OSBE-së
Nga ana tjetër, Kryeministri në detyrë Albin Kurti i ka hedhur poshtë të gjitha akuzat për “blerje votash”. Sa i përket subvencionimit të linjave ajrore, ai deklaroi se ky vendim u mor për të shmangur anulimin e fluturimeve për shkak të rritjes së kostos së karburantit, ndonëse Ministria e Financave nuk ka ofruar specifikime nëse kjo masë ishte parashikuar më herët në buxhet.
Ky fenomen nuk është unik për Kosovën. Organizata për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) dhe Komisioni i Venecias kanë tërhequr vërejtjen se keqpërdorimi i mjeteve publike në prag zgjedhjesh është i përhapur në shumë vende evropiane, duke sjellë si shembull raportin e vitit 2022 për Serbinë, ku u ndanë pako të ngjashme ad hoc për të rinjtë dhe të sapolindurit direkt para votimeve.
Në kuadër të platformës “Zgjedhjet REALE”, portali storm-rks.com do të vazhdojë të monitorojë me kujdes nëse këto transfere financiare do të kenë ndikim në vullnetin e lirë të qytetarëve më 7 qershor.
LDK NIS MARSHIN ELEKTORAL: VJOSA OSMANI MBLEDH SONTE SIMPATIZANTËT NË PRISHTINË
