Shkencëtarët kanë zbuluar atë që besojnë të jetë vetëtimë në Mars duke përgjuar erën e vorbulluar të regjistruar nga roveri Perseverance i NASA-s.
Shkarkimet elektrike u kapën nga një mikrofon në rover, raportoi të mërkurën një ekip i udhëhequr nga francezët.
Studiuesit dokumentuan 55 raste të asaj që ata e quajnë “vetëtima të vogla” gjatë dy viteve marsiane, kryesisht gjatë stuhive të pluhurit dhe “djajve të pluhurit”.
Pothuajse të gjitha ndodhën në ditët me erërat më të mëdha marsiane gjatë stuhive të pluhurit dhe “djajve të pluhurit”.
Me një madhësi prej vetëm disa inçësh (centimetra), harqet elektrike ndodhën brenda 2 metrash nga mikrofoni i vendosur në majë të direkut të gjatë të roverit, pjesë e një sistemi për ekzaminimin e shkëmbinjve marsianë nëpërmjet kameras dhe lazerëve.
Shkëndijat nga shkarkimet elektrike – të ngjashme me elektricitetin statik këtu në Tokë – janë qartë të dëgjueshme mes erërave të zhurmshme dhe grimcave të pluhurit që godasin mikrofonin.
Shkencëtarët kanë kërkuar aktivitet elektrik dhe vetëtima në Mars për gjysmë shekulli, tha autori kryesor i studimit Baptiste Chide, i Institutit për Kërkime në Astrofizikë dhe Planetologji në Tuluzë.
“Kjo hap një fushë krejtësisht të re hetimi për shkencën e Marsit”, tha Chide, duke përmendur efektet e mundshme kimike nga shkarkimet elektrike. “Është si të gjesh një copë të humbur të enigmës.”
Provat janë të forta dhe bindëse, por bazohen në një instrument të vetëm që kishte për qëllim të regjistronte roverin duke goditur shkëmbinjtë me lazer, jo shpërthimet e rrufeve, tha Daniel Mitchard i Universitetit të Cardiffit, i cili nuk ishte i përfshirë në studim.
Për më tepër, vuri në dukje ai në një artikull që shoqëronte studimin në revistën Nature, shkarkimet elektrike u dëgjuan – jo u panë.
“Është vërtet një zbulim i rastësishëm të dëgjosh diçka tjetër që po ndodh aty pranë, dhe gjithçka tregon se kjo është vetëtima marsiane”, tha Mitchard.
Por derisa të dërgohen instrumente të reja për të verifikuar gjetjet, “mendoj se do të ketë ende një debat nga disa shkencëtarë nëse kjo ishte vërtet vetëtima”.
Rrufeja është konfirmuar tashmë në Jupiter dhe Saturn, dhe Marsi dyshohet prej kohësh se e ka edhe atë.
Për ta gjetur atë, Chide dhe ekipi i tij analizuan 28 orë regjistrime të Perseverance, duke dokumentuar episode të “vetëtimave të vogla” bazuar në sinjale akustike dhe elektrike.
Shkarkimet elektrike të gjeneruara nga “djajtë e pluhurit” që lëvizin me shpejtësi zgjatën vetëm disa sekonda, ndërsa ato të shkaktuara nga stuhitë e pluhurit zgjatën deri në 30 minuta.
“Është si një stuhi në Tokë, por mezi e dukshme me sy të lirë dhe me shumë shpërthime të zbehta”, tha Chide.
Ai vuri në dukje se atmosfera e hollë dhe e pasur me dioksid karboni e Marsit thith pjesën më të madhe të zhurmës, duke i bërë disa nga shpërthimet mezi të perceptueshme.
Atmosfera e Marsit është më e prirur sesa ajo e Tokës ndaj shkarkimeve elektrike dhe shkëndijave përmes kontaktit midis grimcave të pluhurit dhe rërës, sipas Chide.
“Provat aktuale sugjerojnë se është jashtëzakonisht e pamundur që personi i parë që do të ecë në Mars, ndërsa vendos një flamur në sipërfaqe, të goditet nga një rrufe”, shkroi Mitchard në revistën Nature. Por “shkarkimet e vogla dhe të shpeshta, të ngjashme me ato statike, mund të jenë problematike për pajisjet e ndjeshme”.
Këto nuk janë tingujt e parë të Marsit të transmetuar nga Perseverance. Tokësorët kanë dëgjuar rrotat e roverit që kërcasin mbi sipërfaqen e Marsit dhe zhurmën e teheve të ndihmësit të tij të helikopterit, Ingenuity, i cili nuk fluturon më.
Perseverance ka qenë duke kërkuar në një deltë të thatë lumi në Mars që nga viti 2021, duke mbledhur mostra shkëmbinjsh për shenja të mundshme të jetës së lashtë mikroskopike.
NASA planifikon t’i kthejë këto mostra thelbësore në Tokë për analiza laboratorike, por dorëzimi është pezulluar për një kohë të pacaktuar, pasi agjencia hapësinore po ndjek mundësi më të lira.
