Partitë politike në Maqedoni të Veriut kanë komentuar vendimin e kushtetueses në lidhje me Ligjin për Gjuhët.

Për BDI-në, vendimi i Gjykatës Kushtetuese që të dëgjojë mendime nga ekspertët lidhur me ligjin për përdorimin e gjuhëve është papranueshëm.

Kreu i BDI-së Ali Ahmeti theksoi se nismat duhet të hidhen poshtë dhe të mbyllet kapitulli.

“Me rëndësi për ne është që sot përderisa janë etnikisht të pastër aty, kanë përgjegjësinë morale përpara komunitetit maqedonas, që në këtë seancë të hedhin poshtë që të 13 iniciativat dhe përfundimisht të mbyllet ky kapitull dhe të mos lihen gjërat të hapura”, tha Ali Ahmeti, kryetar i BDI-së.

Nga ana tjetër koalicioni VLEN është i kënaqur me epilogun e sotëm në Kushtetuese. VLEN thotë se do ta mbrojë shqipen deri në fund.

“Atë që kemi thënë javë më parë, sot u konfirmua. Sot nuk ndodhi asgjë dhe asnjëherë nuk do të lejojmë degradimin e gjuhës shqipe. Sot triumfoi faktorizimi i VLEN-it, si pjesë e kësaj qeverie demokratike. Kur ne thamë që shqipja nuk do të preket kështu edhe ndodhi. Ne sot nga këtu e themi se shqipja do të avancohet edhe më shumë edhe më mirë”, u shpreh Rijad Shaqiri – VLEN.

Nga VMRO-DPMNE shprehen se edhe BDI-ja e ka ditur se asgjë nuk do të ndodhë.

“BDI përsëri u mposht. Erdhi i 11-ti dhe asgjë nuk ndodhi. Edhe BDI e dinte se asgjë nuk do të ndodhë, sepse ashtu janë procedurat gjyqësore. BDI qëllimisht krijon atmosferë të vazhdueshme të tensioneve etnike. Këtë e bëjnë kur duhet të përballen me sfida dhe me probleme për shkak krimit, e në këtë mënyrë duan ta tërheqin vëmendjen”, theksoi Brane Petrushevski – VMRO-DPMNE.

Ligji për përdorimin e gjuhëve u miratua në vitin 2018, ndërsa në fuqi hyri në vitin 2019.

Nismat në kushtetuese kontestojnë pothuajse tërë ligjin, përveç nenit 1 që ka të bëjë me gjuhën maqedonase dhe alfabetin cirilik.

Sonila Cani, një 21-vjeçare, me origjinë shqiptare, u gjet e pajetë në mars të vitit 2021 në një apartament në periferi të Torinos, vdekja e së cilës është ende mister.

Historia e Sonilës, e shfrytëzuar nga një grup shqiptar që drejtonte një rrjet prostitucioni në kryeqytetin piemontez, doli pas operacionit të skuadrës fluturuese, të quajtur Mariposa, e cila javën e kaluar çoi në pesë masa paraprake për krime, duke filluar nga grabitja deri te nxitja e emigracionit të paligjshëm.

Gjashtëmbëdhjetë persona janë nën hetim. Sipas prokurorisë së Torinos, siç raporton gazeta La Stampa, vajza mund të jetë shtyrë për të kryer vetëvrasje. Hetimet koordinohen nga prokurorja Valentina Sellaroli.

Operacioni që çoi në çmontimin e rrjetit filloi në maj 2022 nga një grabitje ndaj një prostitute shqiptare. Hetimet zbuluan një sistem kriminal që përfshinte gra të reja të detyruara të prostitucionin në zona të veçanta të qytetit si Barriera Nizza dhe Madonna di Campagna.

Viktimat, të gjithë të kombësisë shqiptare, sipas asaj që është rikonstruktuar, kanë pësuar ngacmime të vazhdueshme fizike dhe psikologjike. Gratë u detyruan t’ua dorëzonin të gjithë të ardhurat shfrytëzuesve të tyre dhe ndodheshin në kushte nënshtrimi total, të mbajtura edhe nëpërmjet lidhjeve sentimentale manipuluese. Mes tyre do të ishte edhe Sonila, e gjetur e pajetë në banjën e një apartamenti të vogël ku jetonte me partnerin e saj (tani ndër ata që janë nën hetim) dhe fëmijën e saj dy vjeç. /Top Channel

Kuvendi mban nesër seancën e radhës plenare, seancë e cila sipas gazetarit Ergys Gjençaj pritet të nisë që në fillim me tensione.

Shkak për këtë duket se do të jetë opinioni i publikuar ditën e djeshme nga Komisioni i Venecias në lidhje me kërkesën e Kuvendit për mandatin e Olta Xhaçkës.

Debate parashikohen duke u nisur edhe nga reagimi i djeshëm i opozitës dhe mazhorancës pas publikimit të opinionit, ku secila pale e lexoi ndryshe duke pretenduar se kishin të drejtë.

Në lidhje me rendin e ditës, nesër do të diskutohen pikat të cilat nuk u shqyrtuan në seancën e javës së shkuar për shkak të kaosit dhe përplasjes mes opozitës dhe mazhorancës.

Pritet të diskutohet edhe kërkesa e 40 deputetëve të Partisë Socialiste për faljen e gjobave për ndërtimet pa leje në zonat rurale, pikë e cila nuk u arrit të ezaurohej javën e shkuar.

Gjykata Kushtetuese e Maqedonisë së Veriut ka vendosur të shtyjë seancën për vlerësimin e kushtetutshmërisë dhe ligjshmërisë së Ligjit për përdorimin e gjuhëve për një datë të pacaktuar.

Në këtë seancë, për të cilën do të vendoset se kur do të mbahet, pritet të marrin pjesë ekspertë të fushës dhe përfaqësues të partive politike, të cilët do të paraqesin argumentet e tyre lidhur me kontestimin e Ligjit për gjuhët.

Propozimi për shtyrjen e seancës u bë nga gjykatësja e Gjykatës Kushtetuese, Elizabeta Dukovska, e cila është përgjegjëse për këtë çështje. Kundër këtij vendimi ishte gjykatësja Dobrilla Kacarska, e cila e theksoi se gjykata duhet të jetë ajo që jep fjalën përfundimtare.

Ligji për gjuhët parasheh përdorim të zgjeruar të gjuhës shqipe dhe e përmend atë në mënyrë specifike në nenin 2.

Në hapjen e seancës të mërkurën, gjykatësi Fatmir Skënderi propozoi shtyrjen e seancës për dy javë, me qëllim që të sigurohej prania e dy gjykatësve shqiptarë dhe plotësimi i përbërjes së gjykatës. Propozimi u hodh poshtë me votim, dhe pas kësaj gjykatësi Skënderi lëshoi seancën.

Seanca e së mërkurës filloi me mungesën e dy gjykatësve shqiptarë, Osman Kadriu dhe Naser Ajdari, që bojkotuan procesin.

Nëpërmjet bojkotit, Kadriu dhe Ajdari synojnë të bllokojnë nisjen e procedurës për këtë ligj. Kjo lidhet me një konkluzion të miratuar nga Gjykata Kushtetuese gjatë viteve 2022 dhe 2023, që kërkon pjesëmarrjen unanime të të gjithë anëtarëve për procedurat që kanë të bëjnë me Ligjin për gjuhët, Marrëveshjen e Prespës dhe Ligjin për komunikime elektronike.

Bojkotin nga ana e gjyqtarëve shqiptarë e kishte përmendur më herët, Izet Mexhiti, zëvendëskryeministër i parë i Maqedonisë së Veriut që vjen nga radhët e VLEN-it. Me këtë, sipas tij, “vendimi nuk mund të kishte legjitimitet”.

“Është prononcuar edhe kryetari që duhet të marrin pjesë të gjithë gjykatësit dhe nëse dikush mungon, atëherë nuk ka legjitimitet vendimi”, kishte thënë Mexhiti më 6 dhjetor duke siguruar se “ligji nuk do të preket”.

Ndërkohë, lideri i BDI-së, Ali Ahmeti, që udhëheq me Frontin Evropian, deklaroi para njerëzve të mbledhur se data e 11 dhjetorit 2024 i rikujton periudhën e vitit 1989, kur, sipas tij, “Millosheviqi suprimoi autonominë e Kosovës”.

“Të punojmë së bashku. Ne kurrë nuk e kemi kontestuar gjuhën apo kulturën e tyre. Gjithmonë kemi qenë përkrah tyre, duke kërkuar mënyra për të mbrojtur së bashku vlerat tona dhe ato të bashkëqytetarëve tanë maqedonas. Në fund të fundit, jetojmë nën të njëjtin qiell dhe na ngroh i njëjti diell. Ne dëshirojmë që vendi ynë të jetë në paqe dhe i integruar në Bashkimin Evropian”, tha Ahmeti, pas vendimit, duke shtuar se paqja nuk duhet të cenohet, dhe vendimet e Kushtetueses nuk duhet të merren në mënyrë të njëanshme.

BDI-ja edhe më herët ka shprehur shqetësim se nëse neni 23, paragrafi 5 i Ligjit për gjuhët abrogohet, atëherë ai mund të bëhet i pazbatueshëm.

Para Gjykatës Kushtetueses në Shkup të pranishëm janë edhe liderë të tjerë të Frontit Evropian në opozitë, si Zijadin Sela, lider i njërit fraksion të Aleancës për Shqiptarë, si dhe një numër i madh qytetarësh dhe simpatizantësh partiakë.

Çfarë është Ligji për përdorimin e gjuhëve?

Ligji për përdorimin e gjuhëve përbëhet nga 25 nene.

Ky ligj hyri në procedurë parlamentare më 5 shtator 2017. Presidenti i atëhershëm, Gjorgje Ivanov, refuzoi ta dekretonte, duke argumentuar se ligji ishte antikushtetues. Megjithatë, më 11 janar 2018, Ligji për gjuhët u miratua me 69 vota pro, pa asnjë votë kundër apo abstenim.

Opozita, e udhëhequr asokohe nga VMRO-DPMNE-ja, nuk mori pjesë në seancë.

Sikurse presidenti Ivanov, edhe opozita e cilësoi ligjin si antikushtetues.

Ndryshimet kryesore që solli ligji i ri ishin: “përdorimi i gjuhës shqipe edhe në procese gjyqësore, në bankënota dhe në uniforma policore”.

Pas miratimit, ligji u kundërshtua nga 13 iniciativa të paraqitura nga qytetarë, parti politike dhe shoqata të ndryshme. Mes këtyre ishte edhe partia më e madhe maqedonase VMRO-DPMNE, e cila në atë kohë ishte në opozitë dhe ishte angazhuar se do të bënte “korrigjime” pasi të kthehej në pushtet.

Megjithëse VMRO DPMNE-ja e kontestonte thuajse çdo aspekt, që nga mënyra e miratimit të ligjit deri te përmbajtja e tij, tani kryeministri Hristijan Mickoski, i cili vjen nga kjo parti, theksoi se “nuk do të ndodhë asgjë” dhe siguroi se situata është “nën kontroll”.

“I lus bashkëqytetarët shqiptarë, maqedonas të gjithë, të jenë të qetë. E gjithë puna është nën kontroll, gjithçka është nën kontroll, të mos lejojmë të biem pre e provokimeve të këtyre njerëzve”, deklaroi të martën Mickoski.

Më herët, ai kishte thënë se nuk po kontestohet i gjithë ligji, por “vetëm dy a tri dispozita”.

Çka po kontestohet?

“Iniciatorët kundërshtojnë tërësinë e Ligjit nga aspekti i Amendamentit V të Kushtetutës, sepse zgjeronte kornizën kushtetuese të dhënë në këtë amendament në lidhje me përdorimin e gjuhëve të komuniteteve joshumicë dhe përcaktonte barazinë e një gjuhe tjetër që flitet nga të paktën 20% e qytetarëve, me gjuhën maqedonase dhe alfabetin e saj cirilik si gjuhë zyrtare në të gjithë territorin e Republikës dhe në marrëdhëniet e saj ndërkombëtare”, thuhet në raportin përmbledhës të Gjykatës Kushtetuese për atë që është objekt i kundërshtimit të 13 nismave.

Rrjedhimisht, nenet apo pjesët e neneve për të cilat propozohet nisja e procedurës për vlerësimin e kushtetutshmërisë, janë gjithashtu pjesë e vërejtjeve të Komisionit të Venecias.

Cilat janë këto vërejtje?

Në vitin 2019, Komisioni i Venecias kishte dhënë vlerësim për Ligjin për gjuhët, duke thënë se disa dispozita të tij tejkalonin standardet ndërkombëtare për gjuhët rajonale dhe të pakicave.

Komisioni kërkoi:

Rishikimin e dispozitave për dygjuhësinë në procedurat gjyqësore, duke rekomanduar që këto përcaktime të hiqen ose të kufizohen, për shkak të vështirësive teknike dhe administrative që mund të shkaktojnë.

Masa për zbatimin efikas të kërkesave gjuhësore, bazuar në dispozitat e Ligjit të mëparshëm të vitit 2008, për të garantuar zbatueshmërinë e tyre pa krijuar konfuzione, ndonëse ai, sipas njohësve të drejtësisë, përfshinte një interpretim të ngushtë.

Revidimin e nenit 3 të Ligjit për gjuhët, i cili parashikon përdorimin e gjuhës shqipe në komunikimet institucionale dhe fusha të tjera, duke kërkuar një përcaktim më të qartë të fushës së zbatimit për të shmangur keqkuptimet dhe konfliktet në praktikë.

Akademikët shqiptarë me letër ndaj Kushtetueses

Ngjashëm sikurse 13 inicativat e lartpërmendura, mbi 250 intelektualë shqiptarë kanë nënshkruar një letër të hapur, cila i drejtohet Gjykatës Kushtetuese që të veprojë me profesionalizëm dhe jo me vendime të motivuara politikisht, sepse, siç thuhet, “vendimet arbitrare mund të sjellin pasoja të rënda në marrëdhëniet ndëretnike”.

Ata përkujtojnë se e kaluara e punës së Gjykatës Kushtetuese ka shkaktuar “tensione dhe pakënaqësi, sa herë që ka marrë vendime të njëanshme dhe arbitrare, të cilat kanë sjellë pasoja të rënda në marrëdhëniet ndëretnike dhe kanë cenuar të drejtat kombëtare të shqiptarëve për barazi dhe drejtësi, të realizuara përmes rrugëve institucionale”.

Ligji për përdorimin e gjuhëve ka pesë vjet që qëndron në sirtarët e Gjykatës Kushtetuese.

Balancuesi, tashmë i shfuqizuar, dhe Ligji i gjuhëve u përfshinë në rendin e ditës pak muaj pasi VMRO DPMNE-ja mori pushtetin në Maqedoninë e Veriut. /REL